Volgens sommige natuurgeneeskundigen is het een ernstig probleem dat iedereen in aanraking komt met gifstoffen in de vorm van luchtvervuiling, bestrijdingsmiddelen op onze voeding, medicijnen en zelfs sommige E-nummers 1. Om ons hiervan te reinigen, zouden we (af en toe) moeten detoxen. Klinkt best logisch, maar dit lijkt eerder een verkooppraatje te zijn, dan een een wetenschappelijke methode 2.

Detoxen is een enorme gezondheidshype en lijkt steeds populairder te worden. Ik heb het niet over het detoxen zoals we dat kennen in de reguliere gezondheidszorg waarbij er verschillende maatregelen worden getroffen tegen acute vergifting zodat de persoon niet overlijdt, zoals bij alcoholvergiftiging of bij een overdosis van drugs, maar detoxing uit de alternatieve geneeskunde. Zo’n alternatieve detox komt in allerlei vormen en maten voor, van pillen tot sapjes, superfoods tot darmspoelingen of simpelweg gezonde voeding zoals groente en fruit. Alternatief detoxen gebeurt vaak in de vorm van een kuur en duurt meestal een paar dagen, maar kan in andere gevallen maar liefst 3 weken duren. Een allesomvattende definitie voor alternatieve detoxing (voortaan: detox) bestaat niet, aangezien het ene detoxprogramma vage claims gebruikt zoals “helpt het lichaam te ontgiften’’, terwijl een andere detox regelrecht claimt chronische ontstekingen en huidaandoeningen tegen het lijf te gaan 34. Er is dus niet één vorm van detoxen, maar wat elke vorm van detoxen gemeen heeft is dat het ons lichaam zou helpen gif- en afvalstoffen uit het lichaam te verwijderen.

Het meest populair lijkt de sapjeskuur-detox waarbij je bepaalde supplementen dient te kopen om je lichaam te helpen detoxen. Een sapjeskuur-detox kan bestaan uit groente- en fruitsappen, maar kan worden aangevuld met supplementen. Op het moment dat de klachten verdwijnen kan er volgens de verkopers overgegaan worden in een ‘onderhoudsfase’. Na een aantal weken wordt een ‘stopweek’ ingelast, maar na die stopweek dien je weer te detoxen 5. Met andere woorden: je bent constant aan het betalen en afhankelijk van een supplement. Een andere detox-kuur bestaat uit het consumeren van uitsluitend groente- en fruitsappen, soms aangevuld met (speciale) thee. Is dat het allemaal wel waard en is er überhaupt een wetenschappelijke onderbouwing voor de claim dat “alternatieve detox het lichaam kan (helpen) ontgiften”?

Wetenschappelijke onderbouwing

De onderzoeken die tot op heden zijn uitgevoerd gaan voornamelijk over de reguliere vorm van detoxen, maar goed gefundeerde en collegiaal getoetste onderzoeken naar alternatieve vormen van detoxing zijn onvindbaar. Darmspoelingen hebben bijvoorbeeld een functie binnen de reguliere medische geneeskunde, maar hebben geen ‘ontgiftend’ effect 678. Dat zou in eerste instantie betekenen dat de claims in ieder geval op dit moment niet gegrond zijn en hooguit geëxtrapoleerd zijn uit bestaande kennis over voedingsstoffen.

Ons lichaam heeft een aantal organen aangesteld om ons op natuurlijke wijze van schadelijke stoffen te ontgiften. Onze lever en nieren, maar ook onze huid, het lymfatische stelsel en het maag-darmstelsel spelen een rol in de verwerking van afvalstoffen. De lever is in feite gemaakt om giftige stoffen onschadelijk te maken en daar lijken detox-kuurtjes geen verandering in te brengen 910. Bij een daadwerkelijke acute vergiftiging is medisch ingrijpen noodzakelijk. Als je organen stoppen met functioneren heb je een groot probleem waar ook alternatieve detox geen hulp bij kan bieden.

Anekdotische gegevens

Toch zijn er mensen die zich daadwerkelijk beter voelen na het detoxen. Dat kan deels te danken zijn aan het placebo-effect, maar kan ook te maken hebben met het feit dat detoxen niet robuust onderzocht is. Het kan ook te maken hebben met het verloren vet gecreëerd door het calorische tekort.

Tijdens de detoxkuur gebeurt er in feite meer dan alleen het detoxen zelf. Er wordt niet alleen weinig gegeten (wat mogelijk kan leiden tot gewichtsverlies), maar er wordt ook anders gegeten. Sterk bewerkte voedingsmiddelen met veel suikers en vetten worden tijdelijk vervangen door (soms) voedzame, vezelrijke shakes en sapjes. Echter, er bestaat (zéker op lange termijn) een kans op grove ondervoeding, zoals een tekort aan essentiële aminozuren, essentiële vetzuren en vetoplosbare vitamines A,D,E en K.

Tijdens de detoxkuur wordt wellicht (onbewust) meer bewogen; we zijn namelijk bewust bezig met gezonder leven. Naast het mogelijk meer bewegen kunnen we als gevolg hiervan minder stress ervaren en kan de slaapkwaliteit verbeteren. Oftewel; er veranderen een aantal tijdelijke gedragingen die een grote invloed kunnen hebben op onze fysieke en mentale gesteldheid. Het tijdelijk vasten helpt ons om ons bezig te houden met andere dingen dan eten. Het kan ons rust geven.

Misschien nog wel het belangrijkste en minst opvallende is die rust. Volgens een recent wetenschappelijk onderzoek door onderzoekers aan de Universiteit van Rochester kan meer rust door voldoende slaap of meer beweging, wat de slaapkwaliteit bevorderd, mogelijk de afvalverwerking van neurotoxische (=stoffen die giftig zijn voor het zenuwstelsel) afvalstoffen in de hersenen bevorderen. De onderzoekers vonden een vergelijkbare functie in de hersenen die veel overeenkomsten heeft met ons lymfestelsel, die zorgt dat de afvalstoffen in onze bloedbaan terechtkomen om te worden afgevoerd 11.

Na de detoxkuur

Helaas is deze uitbarsting om gezonder te leven voor veel mensen van korte duur. Veel mensen vallen in hun oude gedragspatroon en daardoor is de mogelijke gezondheidswinst van korte duur. Matiging is nog steeds ondergewaardeerd, maar erg belangrijk. Als we proberen minder ongezond te leven, kunnen we minder vaak ziek worden en hoeven we niet aan detoxen te denken.

De gezondheidsgevaren van een detoxkuur

Naast het feit dat een detox-kuur net als andere crash-diëten moeilijk is vol te houden op de lange termijn, kan een detox ook een serieus gevaar vormen voor de gezondheid. Er kunnen zelfs klachten, zoals duizeligheid en vermoeidheid ontstaan tijdens sapjeskuren waarbij een heel lage energie-inname onderdeel is van de detox 12. De kans op een tekort aan voedingsstoffen wordt hierdoor groter en er zijn zelfs meerdere mensen overleden aan verschillende vormen van detoxing 1314.

Echt gezonder maakt een detox-kuur je dus waarschijnlijk niet.

Kun je afvallen met een detoxkuur?

Ja, absoluut. Alle vormen van diëten waarbij je minder energie inneemt (via voeding) dan je verbruikt, leiden tot gewichtsverlies. Je hebt dus geen detox nodig om af te vallen, maar een verandering in je energieverbruik en/of energie-inname 1516171819202122

Conclusie

Onze lever, nieren en andere organen zijn onder normale omstandigheden prima in staat ons lichaam op natuurlijke manier te detoxen. Toch denken mensen een detoxkuur nodig te hebben om ons lichaam een handje te helpen bij het ontgiften.

Er is op dit moment weinig tot geen goed gefundeerd onderzoek gedaan naar de effecten van alternatieve vormen van detoxing op het lichaam zoals sapkuurtjes, darmspoelingen of andere praktijken om het lichaam te ontgiften. Daarnaast kun je afvallen op elk dieet dat ons minder laat eten dan we aan energie verbruiken en ook daar is dus geen detoxkuur voor nodig.

Verder lijkt detoxen niet nodig te zijn voor de functionaliteit van onze organen en is dus waarschijnlijk niets meer dan een vage marketingterm 23, 24. Als er hoge kosten aan detoxen verbonden zijn, het een belemmering vormt in ons dagelijks leven of dat het een mentale en/of fysieke belasting vormt, lijkt het mij daarom zeer onverstandig om te detoxen. Er kunnen zelfs klachten ontstaan tijdens sapjeskuren waarbij een heel lage energie-inname onderdeel is van de detox 25. Sterker nog, er zijn zelfs mensen overleden aan detoxing 26.

Daartegenover staat dat sommige mensen, ondanks het tekort aan wetenschappelijke onderbouwing, zich goed voelen door te detoxen. Of dit verschijnsel te wijten is aan een placebo-effect maakt eigenlijk niet uit; ook een placebo-effect is een effect 27Je mag voor jezelf bepalen of je het uitprobeert maar nu kun je dat in ieder geval doen aan de hand van juiste informatie.

En nu?

Moet ik nu detoxen?

Nee, detoxen is niet nodig, niet bewezen en kan zelfs negatieve effecten hebben op de gezondheid. Als jij de voordelen tegen de nadelen hebt opgewogen, sta je er vrij in te bepalen of je wel of geen detox daarvoor wilt gebruiken.

Volgens ons kun je beter beginnen met gezonder te leven zonder te detoxen. Meer lichaamsbeweging, een gezonder voedingspatroon en meer rust. Dan is een detox niet nodig. Gelukkig maar, want waarschijnlijk zouden de ontgiftende effecten van het detoxkuurtje vies tegenvallen.

 

  1. Malefijt, M. d. (2012, oktober). Blootstelling aan diverse soorten gifstoffen. Retrieved from Natuurdietisten: http://www.natuurdietisten.nl/news_article.php?cod=504
  2. Cohen, M. (2007). ‘Detox’: science or sales pitch? Australian Family Physician.
  3. Holistischdierenarts. (n.d.). Detox comp humaan. Retrieved from Holistischdierenarts: http://www.holistischdierenarts.nl/product/detox-comp-humaan/
  4. Alice Blachford, D. C. (2009). The Voice of Young Science network brings you
  5. Holistischdierenarts. (n.d.). Detox comp humaan. Retrieved from Holistischdierenarts: http://www.holistischdierenarts.nl/product/detox-comp-humaan/
  6. Ernst, E. (1997). Colonic irrigation and the theory of autointoxication: a triumph of ignorance over science. J Clin Gastroenterol, 24(4):196-8.
  7. De Jong, C., & ter Borg, M. (2009). Colonhydrotherapie of darmspoeling is onzin. Retrieved from kwakzalverij: http://www.kwakzalverij.nl/1090/Colonhydrotherapie_of_darmspoeling_is_onzin
  8. Acosta RD, C. B. (2010 ). Clinical effects of colonic cleansing for general health promotion: a systematic review. Am J Gastroenterol., 105(5):1214.
  9. Alice Blachford, D. C. (2009). The Voice of Young Science network brings you
  10. Ernst, E. (2012). Alternative detox. Oxford Journals.
  11. Xie, L., Kang, H., Qiwu , X., Chen, M., Liao, Y., & Meena. (n.d.). Sleep Drives Metabolite Clearance from the Adult Brain.
  12. Crowe. (2012). Monday’s medical myth: detox diets cleanse your body. Retrieved from The Conversation: http://theconversation.com/mondays-medical-myth-detox-diets-cleanse-your-body-10208
  13. Crowe. (2012). Monday’s medical myth: detox diets cleanse your body. Retrieved from The Conversation: http://theconversation.com/mondays-medical-myth-detox-diets-cleanse-your-body-10208
  14. whatstheharm. (n.d.). detoxification. Retrieved from whatstheharm: http://whatstheharm.net/detoxification.html
  15. Thomas, Ciesla, A., Levine, J., Stevens, J., & Martin, C. (2009). A mathematical model of weight change with adaptation. Math Biosci Eng, 873-87.
  16. AC, B., & Schoeller , D. (2004). Is a calorie a calorie? Am J Clin Nutr., 79(5):899S-906S.
  17. Surwit, R., Feinglos, M., McCaskill, C., Clay, S., Babyak, M., Brownlow, B., . . . Lin, P. (1997). Metabolic and behavioral effects of a high-sucrose diet during weight loss. The American Journal of Clinical Nutrition, 908-15.
  18. Hill, J. (2006). Understanding and addressing the epidemic of obesity: an energy balance perspective. Endocr Rev., 750-61.
  19. Lassche, K. (2010). Suiker maakt niet dik, te veel eten en te weinig bewegen wel. Academic Journal, 5-7. Opgehaald van http://www.voeding-visie.nl/archief/edi027/artikel/pdf/Suiker%20maakt%20niet%20dik.pdf
  20. Strasser, B., Spreitzer, A., & Haber, P. (2007). Fat loss depends on energy deficit only, independently of the method for weight loss. Ann Nutr Metab., ;51(5):428-32.
  21. Swinburn B, Sacks, G., & Ravussin, E. (2009). Increased food energy supply is more than sufficient to explain the US epidemic of obesity. Am J Clin Nutr.
  22. Findlay, S. (2004). Dieting in adolescence. Paediatr Child Health., 9(7): 487–491.
  23. Cohen, M. (2007). ‘Detox’: science or sales pitch? Australian Family Physician.
  24. Crowe. (2012). Monday’s medical myth: detox diets cleanse your body. Retrieved from The Conversation: http://theconversation.com/mondays-medical-myth-detox-diets-cleanse-your-body-10208
  25. Crowe. (2012). Monday’s medical myth: detox diets cleanse your body. Retrieved from The Conversation: http://theconversation.com/mondays-medical-myth-detox-diets-cleanse-your-body-10208
  26. whatstheharm. (n.d.). detoxification. Retrieved from whatstheharm: http://whatstheharm.net/detoxification.html
  27. Thomas R Weihrauch, T. R. (1999). Placebo – Efficacy and Adverse Effects in Controlled Clinical Trials. Arzneimittelforschung, 385-393.