Verschillende blogs, websites en tijdschriften laten ons regelmatig weten dat voeding tegenwoordig véél minder voedingsstoffen bevat dan vroeger. Voor sommigen een argument om vaker te kiezen voor verrijkte voedingsmiddelen, superfoods of een supplement. Waar komen deze verhalen vandaan?

Voedingsstofbestanden

NEVO, het Nederlands voedingsstoffenbestand bevat gegevens over de voedingskundige samenstelling van voedingsmiddelen en gerechten die door een groot gedeelte van de Nederlanders regelmatig worden gebruikt, en die een grote bijdrage leveren aan de voorziening van energie en voedingsstoffen. Daarnaast zijn voedingsmiddelen opgenomen die voor wetenschappelijk voedingsonderzoek, diëtetiek en voedingsvoorlichting van belang zijn. NEVO is eigendom van het ministerie van VWS en wordt beheerd en onderhouden door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). De gegevens in NEVO online zijn vrij toegankelijk.

Ook andere landen houden voedingsstofbestanden bij. Deze bestanden worden van tijd tot tijd geüpdate. Dat zijn mooie datasets om vergelijkend onderzoek mee te doen. In Amerika en Groot-Brittannië is dat gedaan. De voedingswaardes van verschillende gewassen (zoals vermeld in de voedingsstofbestanden) zijn op verschillende momenten in de tijd met elkaar vergeleken 12 Deze studies worden vaak aangehaald ter onderbouwing van de stelling dat onze groenten en fruit tegenwoordig minder voedingsstoffen bevatten dan vroeger.

Studieresultaten: achteruitgang voedingsstofgehalte groente en fruit?

Zowel de Amerikaanse als de Britse studie vonden een achteruitgang in het voedingsstofgehalte van diverse soorten groente en fruit. In de Amerikaanse studie werden 43 gewassen onderzocht op de gehaltes van 13 verschillende voedingsstoffen. Hier werden gegevens uit 1950 en uit 1999 voor gebruikt. De onderzoekers vonden op groepsniveau een significante daling in 6 van de 13 voedingsstoffen. Deze varieerde tussen de 6 en 38%. Echter op productniveau (dus elk gewas en elke voedingsstof apart analyseren) hielden nog maar weinig significante verschillen stand. Het gevonden verschil in voedingsstofgehalte was overigens net zo vaak een daling als een stijging in voedingsstofgehalte 3. De Britse studie liet een daling in ijzer, koper, en magnesium in groente zien, en een daling in ijzer, magnesium en kalium in fruit 4.

Naast deze studies kom je op diverse websites de Geigy tabel tegen. Deze zou afkomstig zijn van het farmaceutisch bedrijf Geigy uit Zwisterland die analyses uit 1995, 1996 en 2002 door laboratorium Karlsruhe en Sanatorium Oberthal met elkaar vergeleken heeft. Geigy laat ook dalingen zien in voedingsstofgehalte. Echter een officiële publicatie met details over materialen en methoden ontbreekt.

In Denemarken is soortgelijk onderzoek uitgevoerd 5. Tussen 1983 en 2002 werden diverse monsters geanalyseerd. Deze monsters werden speciaal voor het onderzoek geanalyseerd, terwijl in Groot-Brittannië en Amerika bestaande data is gebruikt uit de voedingsstofbestanden. Het Deense onderzoek vond (op cadmium en lood in groenten na) echter geen verschillen in voedingsstofgehalte tussen de diverse monsters.

Mogelijke verklaringen voor verschillende uitkomsten

Het Alterra instituut van Wageningen universiteit heeft in 2006 een rapport geschreven over dit onderwerp 6. In dit rapport wordt o.a. uitgebreid ingegaan op de mogelijke verklaringen voor de verschillende uitkomsten in bovenstaande studies:

  • Verschil in analysemethoden; de methoden van nu verschillen van de methoden die vroeger werden gebruikt.Voorbeeld: De behandeling van een monster kan een belangrijke invloed hebben op het resultaat van de analyse. De analyse van ijzer bijvoorbeeld kan sterk afwijken door restjes aarde die op het monster achterblijven (zelfs als ze niet meer met het blote oog zichtbaar zijn). Daarom is grondig wassen noodzakelijk. Maar het monster wassen kan dan weer aanleiding geven tot foutieve gegevens voor het kaliumgehalte omdat er tijdens het wassen kalium verloren gaat 78.
  • Verschil in gebruikte plantenrassen.Voorbeeld: Vitaminen worden door de planten zelf aangemaakt Het gehalte waarin ze in de diverse plantendelen voorkomen is afhankelijk van verschillende factoren. De invloed van de gewasgrootte, de rijpheid, het klimaat en de variëteit op het vitaminegehalte is bekend. Het verschil in vitaminegehalte tussen twee variëteiten van eenzelfde groente kan tot 300 à 400 % bedragen 910.
  • Invloed van bemesting tussen de geanalyseerde monsters van jaren geleden en de monsters van nu.Voorbeeld: In tegenstelling tot vitaminen, worden mineralen niet door de planten zelf aangemaakt. Het mineralengehalte wordt bepaald door o.a. de bodemcondities en de beschikbaarheid van mineralen. Zolang er in de bodem voldoende mineralen zijn, zullen groentegewassen genoeg mineralen bevatten. De landbouwtechnieken die in de westerse landen worden toegepast, zijn erop gericht om bodemtekorten te voorkomen via het gebruik van aangepaste meststoffen. Alleen in regio’s waar geen veeteelt is, en dus ook weinig of geen dierlijke mest, en waar intensieve teelten plaatsvinden met behulp van veel kunstmest op relatief arme bodems, zou er een tekort aan mineralen kunnen optreden 1112.

Conclusie

De stelling dat de gehaltes vitaminen en mineralen in onze voeding dalen is niet algemeen geldig. De constatering dat de vitamine- en mineralengehalten dalen kan ook andere oorzaken hebben zoals verschillen in gebruikte plantenrassen of bemesting (appels zijn met peren vergeleken). Daarnaast kan er sprake zijn van verstorende factoren zoals verschil in analysemethoden. Met de nu beschikbare onderzoeken kun je dus niet stellig concluderen dat onze voeding minder (of juist meer) voedingsstoffen bevat.

En nu?

De belangrijkste oorzaak voor een niet optimale inname van vitamines en mineralen heeft erg weinig te maken met dat ons voedsel mogelijk minder voedingsstoffen zou bevatten. Op dit moment eet slechts 5% van de Nederlanders de aanbevolen hoeveelheid groente 13! Zolang dit zo blijft zal ook de bijdrage van vitamines en mineralen door groenteconsumptie onder de maat blijven. Zorg dat jij bij de groep Nederlanders hoort die wél genoeg groente eet en combineer dit met fruit, peulvruchten, volle granen, noten, pitten en zaden. Dan is het gebruik van verrijkte voedingsmiddelen, superfoods en supplementen echt niet nodig!

 

  1. Davis D. et al. Changes in USDA Food Composition Data for 43 Garden Crops, 1950 to 1999. Journal of the American College of Nutrition, 2004, vol. 23 (6), 669-682.
  2. Mayer A. Historical changes in the mineral content of fruits and vegetables. Britisch Food Joural 1997 99 (6) 207-211 1997
  3. Davis D. et al. Changes in USDA Food Composition Data for 43 Garden Crops, 1950 to 1999. Journal of the American College of Nutrition, 2004, vol. 23 (6), 669-682.
  4. Mayer A. Historical changes in the mineral content of fruits and vegetables. Britisch Food Joural 1997 99 (6) 207-211 1997
  5. Larsen E. et al. Monitoring the content and intake of trace elements from food in Denmark. Food Additives and Contaminants (2002), 19 (1), 33-46.
  6. Rietra R. Achteruitgang van nutriëntgehalten in voedselgewassen door een verminderde bodemkwaliteit? Alterra-rapport 1439, Alterra, Wageningen (2007) – te raadplegen op http://library.wur.nl/file/wurpubs/LUWPUBRD_00358598_
    A502_001.pdf
  7. Rietra R. Achteruitgang van nutriëntgehalten in voedselgewassen door een verminderde bodemkwaliteit? Alterra-rapport 1439, Alterra, Wageningen (2007) – te raadplegen op http://library.wur.nl/file/wurpubs/LUWPUBRD_00358598_A502_001.pdf
  8. http://www.nice-info.be/documenten/nutrinews_pdf/03_0806_waaromdaarom.pdf
  9. Rietra R. Achteruitgang van nutriëntgehalten in voedselgewassen door een verminderde bodemkwaliteit? Alterra-rapport 1439, Alterra, Wageningen (2007) – te raadplegen op http://library.wur.nl/file/wurpubs/LUWPUBRD_00358598_A502_001.pdf
  10. http://www.nice-info.be/documenten/nutrinews_pdf/03_0806_waaromdaarom.pdf
  11. Rietra R. Achteruitgang van nutriëntgehalten in voedselgewassen door een verminderde bodemkwaliteit? Alterra-rapport 1439, Alterra, Wageningen (2007) – te raadplegen op http://library.wur.nl/file/wurpubs/LUWPUBRD_00358598_A502_001.pdf
  12. http://www.nice-info.be/documenten/nutrinews_pdf/03_0806_waaromdaarom.pdf
  13. Rossum CTM van, Fransen HP, Verkaik-Kloosterman J, Buurma-Rethans EJM, Ocke MC. Dutch National Food Consumption Survey 2007-2010: Diet of children and adults aged 7 to 69 years. RIVM-rapport nr. 350050006. Bilthoven,2011.